Hans Rosling [1948 - ... ]

2009 yılında Foreign Policy Magazine tarafından dünyanın ilk 100 küresel düşünürü arasında gösterilen, Hans Rosling, tıp doktorluğunun yanı sıra akademisyen ve istatistikçi kimliğiyle tanınıyor. Geliştirdiği Trendalyzer yazılımı ile istatistiği hareketli görsel bir şova dönüştürmeyi başaran Rosling, bu çalışmalarıyla dünyada ‘İstatistik Gurusu’ olarak anılmaya başlandı. Yaptığı sunumlarla birçok uluslararası saygın ödüle layık görülen Rosling’in geliştirdiği yazılım, daha sonra Google tarafından satın alındı ve web üzerinden ücretsiz olarak kullanıma sunuldu. Gapminder Vakfı’nın kurucusu olan Rosling, Dünya Sağlık Örgütü’ne ve UNICEF’e de danışmanlık yapıyor.

Carl Friedrich Gauss [1777-1855]

"Matematikçilerin Prensi" olarak da bilinen Carl Friedrich Gauss (eski yazım kuralıyla Gauß), 1777 - 1855 yılları arasında yaşamış ünlü Alman matematik, astoronomi ve fizik dehasıdır. Fakir bir ailede büyüyen Gauss'un babasının adı Gerard Dietrich (1744-?)'dir ve bahçıvanlık ve kanal işçiliği gibi işler yaparak hayatını kazanmıştır. Üstün dehası henüz okumayı bilmiyor olmasına rağmen toplama ve çıkarmayı yapabildiğinden dolayı ön plana çıkmaktaydı.

Marguis Pierre Simon de Laplace (1749 - 1827)

Marguis Pierre Simon de Laplace 23 Mart 1749′da köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. İlk çocukluk yılları hakkında pek az bilgi vardır. Laplace kökeninin fakir olmasından utanmış ve bunu gizlemiştir. İlk yeteneğini köy okulunda gösterip zenginlerin dikkatini çekmiştir. Daha sonra askeri okula gitmiştir. Akabinde Paris’e gitmiş ve orada öğretmen olmuştur. Bu sırada Newton’un genelçekim kanununun güneş sistemine uygulanması adlı büyük eserini yazmıştır. Olasılıklar kuramının kurucusu gözüyle bakılmaktadır. Newton’un çekim kanununu güneş sistemineuygulamıştır. Bulduğu matematik sonuçlarını astronomide kullanmak için elde etmiştir. Gök Mekaniği adlı eseri ciltler halinde yayınlanmıştır.

Laplace, 1785 yılında Akademinin sürekli üyesi seçilmiştir. Askeri okula giriş sınavında Napolyon Bonapart'ı (1768 -1821) imtihan etmişti. Daha sonra Napolyon onu siyasetin çamuruna ve bataklıklı sularına sürüklemiştir. Newton son yıllarını siyasette geçirdiği gibi, Laplace da onu yenmek amacıyla siyasete atılmıştır. Napolyon ona içişleri bakanlığını ververmiştir. Laplace, oldukça oynak fikirli davranışlarda bulunmuştur. Napolyon devrinin bütün nişanları göğsünü süslemiştir. Kötü bir yöneticiydi. Zaten içişleri bakanlığı görevini ancak altı hafta sürdürebilmiştir. Napolyon'la beraber onun da siyasi hayatı sona ermiştir.

 

Laplace zamanın siyasi modasına uyarak sık sık fikir değiştirirdi. Ne de olsa Laplace dönüşümünü bulan adamdı. Bu başlarda Laplace'ın ününe ün kattı, ama daha sonra çok dost kaybettirdi. Örneğin 1812’de yazdığı Olasılık Kuramı kitabını Napoleon’a adamıştı, ama daha sonraki basımlarda bu ithafı kaldırmıştır. Oysa 1805’te Napoleon kendisine Şeref Ödülü vermiş, ardından 1806’da Kont yapmıştır. 1814’te Napoleon’a karşı kraldan yana oyunu kullandı. 1817’de de kral tarafından Marki yapıldı. 5 Mart 1827’de öldüğünde, Akademi üyeleri pek sevmedikleri bu üyenin bilimsel değerini yok sayamayarak pek ender rastlanır bir şekilde toplantılarını iptal ettiler. Hatta 6 ay boyunca Laplace’ın boşalttığı yeri doldurmayı ona bir saygısızlık olarak addettiler. Siyasal yaşamı çalkantılı, kişiliği zayıf da olsa, büyük bir bilim adamının öldüğünü yadsıyamazlardı. 

Laplace transformu, halen ünversitelerin matematik bölümlerinde müfredatın içinde vardır ve uzun yıllarda olacaktır.

Kaynak: wikipedia.org

                  dersmatematik.org

                  matematikdunyasi.org

Adolphe Quetelet (1796 - 1874)

Belçikalı bir istatistikçi olup, ilk “sosyal kriminolog” olarak adlandırılmaktadır. 1836 yılında Quetelet, “Toplum suçu hazırlar, Suçlu ise ancak bir araçtır” demiştir. Sosyal ve antropolojik olaylara istatistiği kapsamlı bir şekilde uygulayan ilk matematikçi olan Adolphe Quételet (1796-1874) modern istatistiğin kurucusu olarak kabul edilmiştir. 

XIX. yy.'ın başında , Pierre Simon de Laplace (1749-1827), "Theorie Analytique des Probablities"sinde (çözümsel olasılık kuramı)  [1852] ,nedenlerinin tümünü bilip tek tek çözümlenemeyecek kadar karmaşık olan doğal olayların incelenmesinde, bu kuramdan sağlanacak yararı ortaya koymuştur . Adolphe Quetelet (1796-1874) yöntemin uygulama alanını, canlı varlıkların antropometrik, psikolojik ve toplumsal açıdan incelenmeleri doğrultusunda genişletmiş ve onun girişimiyle 1885'de Londra'da kurulan ulustlararası İstatistik Enstitüsü'nün öncüsü olan ilk uluslararası İstatistik Kongresi,1853'te, Brüksel'de toplanmıştır.

Kaynak: turkcebilgi.com

                  ist.yildiz.edu.tr

                  tekniksosyoloji.wordpress.com

Sir Frances Galton (1822 - 1911)

Sir Frances Galton (1822 - 1911)

Francis Galton (1822 - 1911) Kraliçe Viktoriya çağında yaşamış çok yönlü bir İngiliz bilim adamıdır. Seçkin uğraş gösterdigi alanlar arasında coğrafi seyahatler ve keşifler, coğrafya, meteoroloji, psikoloji (özellikle psikometri), kriminoloji, (proto-)genetik bilim, öjenik ve istatistik sayılabilir. Galton kutusunun mucididir.

Galton olağanüstü bir zekaya (tahminen 200 IQ) ve alışılmamış bir fikir zenginliğine sahipti. Belki de modern psikoloji tarihinde onun bir dengi daha yoktur. Yaratıcı merakı ve üstün yetenekleri onu çok çeşitli meselelere doğru çekiyordu Galton’un ilgilendiği bu meselelerin detaylarının tamamlanması başkalarına kalıyordu. Araştırdığı alanlar arasında parmak izi (Scotland Yard daha sonra bunu kimlik saptamasına uyarla­dı), moda, güzelliğin coğrafi dağılımı, kilo ar­tışı, ırkların geleceği ve duanın etkisi sayılabi­lir. Bu çok yönlü ve yaratıcı adamın ilgisini çekmeyen çok az mesele vardı.

Galton, tüm kariyeri boyunca bir problemi sayılarla ifadelendirecek ve bunu istatistiksel olarak analiz edecek yöntemler bulmadıkça, problem onu asla tam anlamıyla tatmin etmezdi. Galton sadece istatistiksel metodları uygulamakla kalmamış, ayrıca birkaç teknik de geliştirmişti.

 

Belçikalı bir istatistikçi olan Adolph Quetelet (1796-1874) istatistiksel metodları ve normal olasılık eğrisini (çan eğrisi) biyolojik ve sosyal bilimlere uygulayan ilk kişidir. Normal eğri daha önceden ölçümlerdeki ve bilimsel gözlemlerdeki hataların dağılımında keşfedilmiş ve kullanılmıştır. Ancak nor­mal dağılım ilkeleri Quetelet’in 10.000 kişiden aldığı boy ölçümlerinin nor­mal dağılım eğrisine yakın olduğunu göstermesine kadar insan değişkenlerine uygulanmamıştı. Quetelet insanların çoğunun dağılımın ortasında veya mer­kezinde kümelendiklerini ve ancak çok azının merkezden uçlara doğru yönel­diği görmüş, bu bulgusunu dile getirmek için l’homme moyen (ortalama insan) terimi kullanmıştır.

Galton Quetelet’in verilerinden çok etkilendi ve benzer sonuçların zihin­sel özellikler için de geçerli olabileceğini varsaydı. Galton, bu amaçla yaptığı bir çalışmada, üniversite sınavlarında alınan notların Quetelet’in fiziksel öl­çüm verileriyle aynı normal dağılımı izlediğini buldu. Normal dağılımın basitliği ve birkaç özellik üzerinde tutarlılık göstermesi sebebiyle Galton, bir öl­çümler dizisinin, iki rakamla anlamlı bir şekilde tanımlanıp özetlenebileceği­ni ileri sürdü: dağılımın ortalama değeri ve bu ortalama değer etrafındaki de­ğişim genişliği veya dağılım, bir başka deyişle aritmetik ortalama ve standart sapma. Böylelikle insan özellikleriyle ilgili geniş bir dizi ölçüm veya değer, bu iki rakama indirgenebilirdi.

Sir Frances Galton (1822 - 1911)

Galton’un istatistikle ilgili çalışmaları bilimin en önemli ölçümlerinden bi­risi olan korelasyonu (corelation) verdi. Korelasyonla ilgili ilk bilgi 1888′de or­taya çıktı. Testlerin güvenirliliğini ve geçerliliğini belirlemekte kullanılan mo­dern teknikler, faktör analizi metodları gibi, Galton’un kalıtsal özelliklerin or­talamaya doğru geriledikleri gözleminin bir sonucu olarak ortaya çıkan korelasyonu keşfetmesinin doğal sonucudur. Örneğin ortalamaya göre uzun boylu olan adamların, babaları kadar uzun olmadıklarını gene ortalamaya göre kısa boylu adamların çocuklarının da babalarından uzun olduğunu göz­lemlemiştir. Korelasyon katsayısının temel özelliklerini göstermek amacıyla grafik ortalamaları buldu ve bunun hesaplanabilmesi için, bugün kullanımda olmasa da bir formül geliştirdi.

Galton korelasyon metodunu fiziksel ölçümlerdeki değişimler (varyasyon) için kullandı (örneğin beden yüksekliği ile kafa uzunluğu arasındaki korelas­yonu gösterdi). Galton’un cesaretlendirmesiyle öğrencisi Karl Pearson, günü­müzde korelasyon katsayısının-Pearson r- (the Pearson produet-moment coefficent of correlation) tam olarak hesaplanmasında kullanılan matematiksel formülü geliştirdi. Korelasyon katsayısının geleneksel simgesi r, Galton’un ka­lıtsal insan özelliklerinin ortalamaya doğru gerileme eğiliminde olduğunu keş­fetmesinin onayı için “regression”un (gerileme) ilk harfinden alınmıştır.

Korelasyon mühendislik ve doğa bilimlerinde olduğu gibi, sosyal ve dav­ranış bilimlerinde de temel araçtır. Diğer pek çok istatistik teknik Galton’un öncü çalışmalarının temelinde geliştirilmiştir.

Kaynak: wikipedia.org

                  varoluscuterapi.com

Ronald Aymler Fisher

Profesor Sir Ronald Aymler Fisher, F.R.S. (17 Şubat 1890 — 29 Temmuz 1962) bir İngiliz istatistikçisi, biyolojicisi ve genetik bilimcisidir.

"Hemen hemen tek başına modern istatistiğin temellerinin kurucusu" olduğu iddia edilir (Anders Hald). İstatistik bilim dalında yeterlilik, yardımcı istatistik, maksimum olabilirlilik, varyanslar analizi, ayırıcı analiz ve Fisher bilişimi gibi birçok temel kavram ve konuları ortaya atmıştır. Bilişim kuramı'nı ortaya çıkaran ve bilişim ve entropi kavramlarını gelişteren Claude Shannonina öncülük edenlerin başında gelmektedir.

Richard Dawkins'e göre: Evrim kuramının kurucusu olan Darwin'den sonraki ardıllarının en büyüğüdür. Darwin'in ortaya attığı doğal seçim prensipinin ilk defa matematiksel biçimde ifade edilmesini başarmıştır.

Karl Pearson (1857 - 1936)

Karl Pearson (1857-1936), modern istatistiğin kurucularından biri olarak kabul edilen İngiliz bilim adamıdır. 1857 yılında doğan Pearson, Londra College Üniversitesi, Cambridge ve Gresham College’de uygulamalı matematik ve mekanik profesörlüğü yaptı. 1892’de ilk önemli eserlerinden olan “The Grammar of Sciences” (Bilimler Grameri) adlı kitabını yayınladı.

1890’lı yıllardan itibaren matematik ve istatistiğin biyolojiye uygulanması ile ilgilendi ve bu konuya ilişkin çalışmalarını “Mathematical Contributions to the Theory of Evolution” (Evrim Teorisine Matematik Katkılar) adı altında topladığı çok sayıda makale aracılığıyla açıkladı.

1902 yılında Cambridge’de kurmuş olduğu “Biometrica” adlı dergi, günümüzde de istatistik teori ve uygulamalarında dünyada en ileri gelen dergilerdendir. 1907’de Francis Galton Laboratuvarı’nın yönetimini üstlenen Pearson, istatistik alanında kendi adını taşıyan birçok metot geliştirmiştir. Bölünmelerin asimetrilerinin derecesini ölçmede kullanılan Pearson asimetri katsayıları ve matematik ile istatistikte kullanılan Pearson kanunları, bu metotlardan bazılarıdır.

Gözlem sonucu elde edilen fiili frekanslar ile bir hipoteze göre varolması beklenen frekanslar arasındaki farkların bölünmesinin ki-kare bölünmesine uyduğunu ve dolayısıyla bu farkların anlamlılığının test edilmesinde ki-kare bölünmesinden yararlanılabileceğini ortaya koymasından ötürü bu yaklaşım da Pearson’un adını taşımaktadır. 1936 yılında ölen bu bilim adamının 100’den fazla eseri bulunmaktadır.

Başlangıç

Bu blogumda, mümkün mertebe 6 yıl boyunca edinmiş olduğum bilgi ve tecrübelerle birlikte, oluşturmuş olduğum arşivi, kullanıcıların ihtiyacı doğrultusunda paylaşmaktan memnuniyet duyacağım..

Zaman zaman ders notları, zaman zaman paket programlar hakkında bildiklerimi paylaşıp, ara ara da ilgili haberleri paylaşacağım..

Öyle ümit ediyorum ki; karşılıklı olarak bilgi alışverişinde bulunabileceğimiz bir platform yakalamak mümkün olacaktır..

Sevgilerle..

Yasin Serhat Şen